Habari Za Hivi Karibuni

Kwa mujibu wa Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ibara ya 8(1) (a); wananchi ndio chimbuko la mamlaka ya utawala wa nchi na kwamba Serikali itapata mamlaka kutoka kwao. Uchaguzi ndio namna pekee ya wananchi kukasimisha mamlaka yao kwa viongozi. Ni Haki ya kila raia kushiriki katika michakato ya Uchaguzi ikiwemo kupiga au kupigiwa kura kwa mujibu wa Katiba na sheria za nchi ili kupata viongozi. Hivyo ni muhimu Serikali kuhakikisha kwamba wanachi wanapata fursa ya kushiriki katika chaguzi huu wa Serikali za Mitaa, 2019. Soma zaidi

Mtandao wa Uangalizi wa Uchaguzi Tanzania (TACCEO) na Jukwaa la Sera (Policy Forum) tumeendelea kufuatilia mchakato wa utayarishaji wa Kanuni za Uchaguzi wa Serikali za Mitaa,2019 nchini Tanzania kwa kutoa maoni kwenye rasimu ya kanuni husika ambapo maoni na mapendekezo yetu yaliwasilishwa Ofisi ya Rais-TAMISEMI mnamo mwezi Aprili, 2019. Baada ya kuchapishwa na kutangazwa kwa kanuni husika na waziri mwenye dhamana, tumefanya uchambuzi wa kina wa kanuni hizo ili kubaini kuzingatiwa kwa maoni na mapendekezo tuliyowasilisha.

Imekua desturi kwa mashirika na mitandao ya AZAKI kufanya uchambuzi kuhusu masuala ya Sera, Kanuni, Sheria na Miongozo mbalimbali inayohusu michakato ya maendeleo nchini. Uchambuzi huu wa kanuni umelenga kubaini mambo mazuri, mapungufu na changamoto zake kuelekea Uchaguzi wa Serikali za Mitaa, tukiamini kuwa uchaguzi huo ni sehemu muhimu na msingi wa demokrasia shirikishi na mfumo wa uwakilishi hapa nchini.

Tukiwa Asasi za Kiraia ambazo haziungi mkono mgombea yeyote wala chama chochote cha kisiasa, tunatimiza wajibu wetu kama raia wazalendo kwa mujibu wa ibara ya 8 ya Katiba ya Tanzania.

Kutokana na uchambuzi wetu, Policy Forum na TACCEO tumebaini mambo kadhaa katika maeneo makuu mawili ya kimchakato na kimaudhui.  Kwanza, Mchakato umekua wa uwazi na shirikishi kwa kiasi kikubwa, jambo ambalo ni zuri na la kuipongeza serikali ya awamu ya tano.

Pili, masuala mengi katika kanuni yamezingatiwa na kufanyiwa maboresho kama tulivyopendekeza. Policy Forum, TACCEO na wadau wengine tunaipongeza serikali kwa kuzingatia takribani asilimia 70 ya maoni na mapendekezo yetu kama tulivyowasilisha. Hata hivyo, pamoja na maboresho makubwa yaliyofanyika katika kanuni hizo, bado tumeona kuna masuala ya msingi ambayo hayakuzingatiwa katika utungaji wa kanuni hizo. Hivyo basi, tumeona ni muhimu umma na mamlaka husika kujua na kuangalia namna ya kuyazingatia wakati wa uchaguzi.

  1. Masuala Ambayo Hayakuzingatiwa
    1.  Masuala ya Jumla
      1. Ushiriki wa Watu Wenye Ulemavu na Mwenye Mahitaji maalum

Kwa mujibu wa Kanuni za Mamlaka za Miji na mamlaka ya wilaya (vijiji) kifungu cha 32(1) na mamlaka za wilaya (vitongoji) Kifungu cha 31(1) kinasema kutakuwa na sanduku maalumu la kupiga kura lililotengenezwa kwa namna itakavyomwezesha mpiga kura kutumbukiza karatasi ya kura kwa urahisi, pia kifungu cha 36(1) (Mamlaka za miji na Wilaya-vijiji) na kifungu cha 35 (1) cha Mamlaka za wilaya-vitongoji) kinaelezea juu ya usaidizi kwa wenye mahitaji maalumu kusaidiwa kupiga kura. Maoni yamezingatiwa ingawa kanuni hizo hazibainishi namna ambavyo watu wenye ulemavu na wenye mahitaji maalum watafikia sanduku la kupigia kura kwa urahisi.

1.1.2   Sababu za Kuahirisha Uchaguzi

Kwa mujibu wa Kanuni za Uchaguzi wa Serikali za Mitaa 2019, kifungu cha 37 (Mtaa na Kijiji) na 36 (Kitongoji) vinasema kwamba endapo siku ya kupiga kura kutatokea jambo lolote litakalozuia upigaji kura kuendelea kufanyika,msimamizi msaidizi wa uchaguzi baada ya kuwasiliana na msimamizi wa uchaguzi atahairisha uchaguzi. Hivyo basi, ni vyema kanuni hizo ziwe bayana juu ya sababu za msingi ambazo zitapelekea kuhairisha zoezi la uchaguzi. Kwa mfano, kufariki kwa mgombea, kutokea kwa janga la asilia na kutokea kwa magonjwa ya mlipuko.

      1. Sifa za Msimamizi wa Uchaguzi

Kwa mujibu wa Kanuni za Uchaguzi wa Serikali za Mitaa 2019, tafsiri ya msimamizi wa uchaguzi ni mtumishi wa umma tu, jambo ambalo linamnyima nafasi raia mwingine asie mtumishi wa umma kuwa msimamizi wa uchaguzi.

      1. Mkanganyiko wa Majina ya Kanuni

Katika Kanuni za uchaguzi wa Serikali za Mitaa (mamlaka za Miji) Sura 288, inaonesha jina ni Kanuni za Uchaguzi kwa Mwenyekiti wa Kijiji, Wajumbe wa Halmashauiri ya Kijiji na Mwenyekiti wa Kitongoji katika Mamlaka za Miji. Ambapo kwenye Mamlaka za Miji hakuna Kitongoji, badala yake ingesomeka Kanuni za uchaguzi wa mwenyekiti wa kitongoji katika Mamlaka Ya Miji Midogo Za Mwaka 2019(sura ya 288).

      1. Kinga kwa Msimamizi wa Uchaguzi

Kwa mujibu wa Kanuni za Uchaguzi wa Serikali za Mitaa 2019, kifungu cha 49(Mtaa na Vijiji) na 46 (kitongoji) vimempa kinga msimamizi wa uchanguzi, Msimamizi Msaidizi wa Uchaguzi, Msimamizi wa Kituo, Wajumbe wa Kamati ya Rufaa au Mtumishi yeyote wa Umma aliyehusika na Usimamizi wa Uchaguzi hatowajibika kwa jinai au madai au kuchukuliwa hatua za kinadhamu au kiutawala kwa jambo lolote alilolifanya au kuacha kufanya kwa nia njema wakati wa kutekeleza majukumu yake chini ya kanuni hizi.

Changamoto ya kifungu hiki ni uwezekano wa mhusika kutumia vibaya madaraka yake kwa kisingizio cha “nia njema”. Kwa kuwawekea kinga wasimamizi wa uchaguzi, kunazuia vyombo vya kutoa haki kutimiza wajibu wake na raia yoyote kukosa haki ya kudai katika vyombo hivyo.

 

      1. Kibali cha Waangalizi wa ndani wa Uchaguzi

Kwa mujibu wa kifungu cha 50 (1) (2) cha mamlaka za wilaya -vijiji na mamlaka za miji,  na kifungu cha 47(1) cha mamlaka za wilaya – vitongoji, waangalizi wa ndani wa uchaguzi wataweza kuangalia uchaguzi baada ya kupata kibali kutoka kwa Katibu Mkuu wa Wizara yenye dhamana ya Serikali za Mitaa tu. Kifungu hiki kinaleta urasimu usiowalazima wa kupata vibali hasa kwa vikundi amabavo viko mbali na Ofisi ya Katibu Mkuu wa Wizara.

 

      1. Tafsiri ya Mkazi

Kwa mujibu wa kanuni hizi tafsiri ya mkazi ni raia wa Tanzania anayeishi kwenye eneo la mtaa, Kijiji au kitongoji ambaye ana kaya au anaishi katika kaya au taasisi iliyopo katika eneo la kijiji,mtaa au kitongoji. Kifungu hiki hakikutamka bayana muda wa mtu kutambuliwa kuwa mkazi wa kijiji, mtaa ama kitongoji. Hivyo kinaweza kutoa mwanya kwa raia yeyote mwenye nia ovu au wahamiaji haramu kujiandikisha na kupiga kura.

      1. Mapungufu ya kiuchapaji kwenye Majedwali na Fomu

Tumebaini mapungufu ya kiuchapaji kwenye majina ya kanuni ambayo pia yameathiri fomu zilizoambatanishwa, tunatambua kwamba baadhi ya fomu zitarekebishwa katika Halmashauri husika;

  • Fomu za matokeo hazina nafasi ya kutaja jina la kituo cha kupigia kura.
  • Fomu za uteuzi hazibainishi /kutambua watu wenye ulemavu  walioonesha nia ya  kugombea nafasi za uongozi.
  • Fomu za Mpiga kura hazina picha ya Mgombea, hali hii inaweza kuleta ugumu wa utambuzi wa mpiga kura kuchagua mgombea anaemtaka hasa kwa mpiga kura asiejua kusoma na kuandika.

Mapendekezo

  1. Tunapendekeza Waziri mwenye dhamana kuzielekeza mamlaka husika kufanya maboresho katika fomu za uteuzi, upigaji kura, na matokeo ya uchaguzi. Hususan Fomu ya matokeo ya uchaguzi kutaja jina la kituo la kupiga kura.
  2. Wadau wa uchaguzi wa serikali za mitaa watoe msaada na ushirikiano ili kuhahikisha watu wenye ulemavu wanashiriki kikamilifu katika uchaguzi.
  3.  Mamlaka ya uchaguzi, Msimamizi wa uchaguzi, Msimamizi msaidizi wa uchaguzi na Msimamizi wa kituo watoe msaada na ushirikiano ili kuhakikisha watu wenye ulemavu wanashiriki kikamilifu katika uchaguzi.
  4. Katibu Mkuu ofisi ya Rais TAMISEMI akasimu mamlaka ya kutoa vibali ya kuangalia uchaguzi na kuendesha elimu ya mpiga kura kwa Msimamizi wa uchaguzi ngazi ya Halmashauri.
  5. Baada ya uchaguzi, Waziri mwenye dhamana azielekeze Halmashauri zote nchini kuandaa na kutoa taarifa ya uchaguzi ya serikali za mitaa kwa umma ikiainisha pamoja na masuala mengine upigaji kura, matokeo, ushiriki wa makundi maalum (vijana, wanawake na walemavu).
  6. Sanduku la kupigia kura liwekwe mahali ambapo watu wenye mahitaji maalum wanaweza kulifikia kwa urahisi.
Asasi za Kiraia Wanachama wa TANGO, TUCTA na CCT na sekta ya AZAKI Tanzania inaitaka SADC kuchukua hatua za haraka juu ya Ukatili unaofanywa dhidi ya watu wa mataifa mengine nje ya nchini Afrika Kusini.

Kuibuka kwa ukatili wa hivi karibuni nchini Afrika Kusini ni suala la kutia huzuni kubwa kwa nchi hiyo, kanda yote ya SADC na bara la Afrika kwa ujumla. Kwa bahati mbaya mashambulizi haya mapya  yaliyolengwa dhidi ya watu wanaotazamwa kama “wageni” sio matukio ya nadra yanayofanywa na wahalifu wachache. Sasa ni wazi bila kupinga kuwa hali ya kibaguzi dhidi ya waafrika wenzao imeongezeka miongoni mwa raia nchini Afrika Kusini, jambo ambalo linakinzana na Sera za SADC zinazohimiza umoja, ushirikiano, usalama na uhuru wa raia kusafiri na kufanya shughuli za kiuchumi katika nchi wanchama ili mradi wanazingatia sheria na taratibu zilizokubalika ndani ya SADC. Soma zaidi (PDF):

Wanachama wa mtandao wa Policy Forum wanaounda kikundi kazi cha bajeti (BWG) wameishauri serikali kuboresha sekta ya kilimo na ufugaji ili nchi iweze kufikia azimio lake la kuhakikisha inafikia uchumi wa kati wenye kuchagizwa na viwanda. Hayo yamesemwa tarehe 4 Mei 2019 Jijini Dodoma ambapo wanachama hao walikutana na wabunge wa kamati ya bajeti na mtandao wa kupambana na rushwa wa afrika tawi la Tanzania (APNAC-TANZANIA).

Akitoa wasilisho mbele ya wabunge, Ezekiel Semwa kutoka ANSAF (mwanachama wa PF na mjumbe wa BWG) alieleza kuwa sekta ya kilimo pekee huchangia pato la taifa kwa asilimia 30, ikiwa mifugo huchangia asilimia 6, huku asilimia 65 ya ajira nchini zikitengenezwa na sekta ya kilimo na sekta ya mifugo inategemewa na watu zaidi ya milioni 27. Alisisitiza kuwa sekta hizi huchangia zaidi ya asilimia 65 za malighafi ya viwandani nchini na hivyo ni muhimu sana katika kuifikisha Tanzania kwenye njozi ya Maendeleo 2025 ya kuwa na uchumi wa kati (Tanzania ya Viwanda).

Semwa alitanabaisha kuwa pamoja na umuhimu mkubwa wa sekta hizi, changamoto lukuki zimekua zikiathiri maendeleo yake. Changamoto hizo zikiwa kama ufinyu wa bajeti na kutopatikana fedha kwa wakati, ukosefu wa pembejeo zenye ubora, ukosefu wa uwekezaji katika utafiti na mafunzo, upungufu wa huduma za ugani, utitiri wa kodi, miondombinu duni na Kutokuwepo kwa mipango ya matumizi bora ya ardhi.

Akifafanua kuhusu changamoto za sekta ya kilimo, Semwa alisema kuwa kutoipa sekta ya kilimo kipaumbele kumeifanya sekta hii ikue kwa wastani wa chini ya asilimia 3 kwa mwaka huku takribani bilioni 413 zikitumika kuagiza mafuta ya kula kutoka nje ya nchi. Alisisitiza kuwa uagizwaji wa maziwa kutoka nje ya nchi hupoteza fursa za ajira takribani 68,000 kwa mwaka, hii inatokana na uzalishaji hafifu wa viwanda vya maziwa chini ambavyo huzalisha asilimia 30 kutokana na kutopata malighafi za kutosha. Utafiti unaonesha kuwa kusipofanyika jitihada za makusudi za kuboresha sekta ya mifugo, ifikapo 2030 Tanzania itakuwa na upungufu mkubwa wa mazao ya mifugo.

Utekelezaji wa mwaka wa fedha 2018/2019 unaonesha kwamba halmashauri nyingi nchini hazitengi fedha kutoka mapato ya ndani, kwa mfano kiasi cha bilioni 8 zilikusanywa katika zoezi la kupiga chapa mifugo lakini haijulikanikani ni kiasi gani kilielekezwa katika kuendeleza mifugo. Semwa alisema serikali imekuwa ikiweka vipaumbele ambavyo ni muhimu sana kuendeleza sekta ya kilimo nchini lakini hukwamishwa na kiasi kidogo cha bajeti inayotengwa na inayotolewa kutekeleza vipaumbele hivyo.

Kikundi cha bajeti (BWG) kimeishauri serikali Kutekeleza mipango ya matumizi bora ya ardhi ili kupunguza migogoro ya wafugaji na wakulima na watumiaji wengine wa ardhi. Pia iongeze bajeti ya kuendeleza sekta ya kilimo kufikia asilimia 10 ya bajeti ya taifa na bajeti ya mifugo iwe walau asilimia 2.

Halikadhalika, wabunge wakiwa wajumbe wa mabaraza ya madiwani wahimize halmashauri kutenga fedha kutokana na mapato ya ndani kwa ajili ya kuendeleza sekta ya kilimo na pia wahimize ushiriki na uratibu wa wadau wote katika halmashauli zao ikiwemo ushirikiswhaji wa sekta binafsi.

Serikali haina budi kulinda wafanyabiashara wa ndani wanaowekeza katika sekta ya kilimo kwa kuwajengea mazingira wezeshi ya kisera ikiwemo kutoza kodi kubwa kwa bidhaa kutoka nje. Serikali ipitie sera ya mifugo ya mwaka 2006 na kuirekebisha kwani haiendani na dhima ya nchi ya kuimarisha viwanda. Uboreshaji wa sera hiyo utawezesha uwepo wa mazingira wezeshi yanayohakikisha ulinzi na manufaa kwa wadau muhimu wakiwemo wazalishaji na wawekezaji wadogo.

Akihitimisha semina hiyo, Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Bajeti Mhe. George Simbachawene aliishukuru PF kwa kuratibu semina hiyo ambayo imekuja muda muafaka ikizingatiwa bado Serikali haijasoma bajeti ya kilimo na mifungo, hivyo, maudhui yaliyotolewa na kikundi kazi yameongezea ujuzi wabunge wa kutoa mapendekezo ya kuboresha sekta ya kilimo na ufugaji. Hata hivyo alisisitiza kuwa mara nyingine ukosefu wa fedha unaweza usiwe ni changamoto pekee inayofanya sekta hizo zisitoe mchango mkubwa kwenye uchumi bali ukosefu wa uratibu bora wa fedha zinazotolewa unaweza kudunisha sekta ya kilimo na ufugaji na hivyo kushindwa kuleta mabadiliko ya kiuchumi yanayohitajika

 

Ubalozi wa Uswisi hapa nchini kupitia Shirika la Maendeleo na Ushirikiano la Uswisi SDC umezindua awamu ya tatu ya programu ya uwajibikaji wa kijamii (Social Accountability Programme - SAP) ambayo inachangia kuziwezesha asasi za kiraia (AZAKI) zinazofanya kazi ili kuboresha uwajibikaji nchini Tanzania.

Uswisi ina nia ya kuchangia zaidi katika kuimarisha utendaji kazi na uwajibikaji wa mamlaka za umma ili zitoe huduma bora kwa wananchi. SDC itachangia shilingi bilioni 18 kwa kipindi cha miaka minne ijayo kwa asasi kadhaa za kiraia ikiwa ni pamoja na Foundation for Civil Society (FCS), Policy Forum, na Twaweza.

Ubalozi wa Uswisi unashirikiana na asasi hizi ambazo zinahusika na uanzishwaji na usimamizi wa sera za maendeleo ili kuboresha maisha ya mwananchi wa kawaida. Uswisi inaamini kwamba asasi za kiraia ni moja ya wadau muhimu kwa nchi ya Tanzania ili kufikia malengo yake ya Dira ya Maendeleo ya Taifa 2025.

Programu hii ya SAP ni sehemu ya michango kadhaa ya Uswisi kwa Tanzania katika kuimarisha masuala ya uwajibikaji. Uswisi tayari ina ushirikiano wa muda mrefu na Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU) katika kuimarisha uwezo wake wa uchunguzi. Uswisi pia inachangia mpango wa Utawala bora wa Fedha (Good Financial Governance GFG programme) unaotekelezwa na shirika la Kijerumani la GIZ. Programu hii inafanya kazi ya kuzijengea uwezo na kutoa msaada wa kiufundi kwa Ofisi ya Mkaguzi na Mdhibiti Mkuu wa Serikali (CAG), Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Ndani na halmashauri za wilaya ili kuwezesha utawala bora wa fedha na kuongeza ukusanyaji wa mapato ya ndani.

Uswisi imekuwa ikichangia miradi mbalimbali ya maendeleo nchini Tanzania tangu miaka ya 1960 na inaendelea kutoa karibu shilingi bilioni 51 kila mwaka kusaidia sekta za afya, ajira na mapato, na utawala bora.

Kuhusu FCS

FCS ni taasisi inayotoa ruzuku na kuzijengea uwezo asasi za kiraia  nchini. FCS inatoa ruzuku na kuzijengea uwezo kwa wastani Azaki 150 kila mwaka katika maeneo
 muhimu yaliyopewa kipaumbele. Kwa habari zaidi: http://thefoundation.or.tz/ 

Kuhusu Policy Forum

Policy Forum ni mtandao wa kitaifa wa utetezi wa sera ulio na wanachama kutoka Azaki 79 unaofuatilia matumizi ya rasilimali za umma katika sekta mbalimbali. 
Kwa habari zaidi: https://www.policyforum-tz.org/ 

Kuhusu Twaweza

Twaweza ni asasi ya Afrika Mashariki inayohusika na kuimarisha ‘utashi wa wananchi’. Twaweza inafanya kazi ili kuwezesha sauti za wananchi kuchukuliwa kwa uzito katika kufanya maamuzi na kuonyesha kuwa wananchi wana uwezo wa kutatua matatizo yao wenyewe. Kwa habari zaidi: https://www.twaweza.org/

Kufuatia kupitishwa kwa sheria ya Takwimu ya mwaka 2015 pamoja na marekebisho yake ya mwaka 2018,  Sisi wadau kutoka Asasi za Kiraia na watafutaji, watumiaji na wasambazaji wa taarifa za takwimu tumekutana kufanya uchambuzi wa kina wa sheria hii;

Pamoja na kutambua umuhimu wa sheria hii ambayo imelenga kuzuia usambazaji/ uchapishaji wa taarifa za kitakwimu zinazoweza kupotosha umma;

Sisi Wanachama wa Policy Forum, kushirikiana na Twaweza na TAMWA, tumegundua kwamba Sheria hii ina mapungufu yanayoweza kuathiri kazi za utafiti zinazofanywa na wadau na watafiti ambazo huchangia maendeleo ya Taifa;

Kwa kuzingatia Tamko la Kimataifa la Haki za Binadamu 1948 Ibara ya 19); Mkataba wa Kimataifa wa Haki za Kisiasa na Kiraia 1966 – Ibara ya 19; Mkataba wa Afrika wa Haki za Binadamu na Haki za Watu (Banjul Charter 1981- Ibara 9); Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977 na Sheria mbalimbali zilizotungwa, tumegundua kuna mapungufu kadhaa kwenye Sheria ya Takwimu namba 9 ya mwaka 2015.

Hivyo basi, tumekubaliana kwa pamoja kuleta maoni na mapendekezo yetu kwa lengo la kuboresha sheria hii. Miongoni mwa maeneo yanayohitaji maboresho ni pamoja na;

1.1. Maana ya “Takwimu Rasmi”

Kifungu cha tatu (3) cha Sheria ya Takwimu kinatoa tafsiri mpya ya maana ya takwimu rasmi ikimaanisha takwimu zilizoandaliwa, kuthibitishwa, kukusanywa au kusambazwa kwa idhini ya Ofisi ya Taifa ya Takwimu (NBS). Tafsiri hiyo haijazingatia jukumu na wajibu wa wadau wengine ambao pia wanazalisha takwimu kama vile Asasi za Kiraia (AZAKI), wadau wa maendeleo, vyombo vya habari na watu binafsi.

Wadau hawana fursa ya kutoa taarifa za kitakwimu kutokana na kuunganishwa kwa tafsiri hizo mbili ambazo ni takwimu rasmi na taarifa za kitakwimu kama zinavyoainishwa chini ya kifungu cha 5, 6(2)(c) na (f), 19, 22(2), 23(1), 28 na 37(2)(4)(5)(6) kwa hiyo hulazimika kupata kibali kutoka Ofisi ya Taifa ya Takwimu (NBS).

Hili litasababisha kukosekana kwa taarifa mbadala ili kuzilinganisha na kuzifanyia tathmini kwa ajili ya kujenga hoja.

1.2. Ofisi ya Taifa ya Takwimu kuhodhi mamlaka ya kuzalisha taarifa za kitakwimu

Kwa mujibu wa sheria ya takwimu kifungu cha 3 na cha 18, kimeipa NBS mamlaka ya makubwa ya kukusanya na kutoa takwimu rasmi.

  1. Vifungu hivi vinakwenda kinyume na Mkataba wa Afrika wa Takwimu wa Mwaka 2009 unaotafsiri mamlaka za takwimu kama taasisi za Kitaifa za kitakwimu au taasisi nyingine zinazosimamia uzalishaji na usambazaji katika ngazi ya Kitaifa, Kikanda na Kimataifa.
  2. Vifungu hivyo(cha 3 na cha 18) vimeongeza urasimu kwenye mchakato mzima wa kukusanya na kusambaza Takwimu na kuleta vikwazo visivyokuwa na ulazima katika kupata takwimu muhimu.
  3. Sheria hii haijaainisha kipindi maalumu kwa NBS kushughulikia maombi ya vibali vya kufanya tafiti kama inavyoainishwa. Kadhalika, haijaainisha utaratibu maalumu wa maombi ya vibali.
  4. Sheria hii imerundika majukumu kwa NBS ya kusimamia takwimu kutoka vitengo vyote vya Serikali pamoja na wadau wengine. Mzigo huu wa majukumu unaweza kuathiri uwezo wa NBS.
  5. Sheria haina utaratibu wa kukata rufaa endapo mwombaji akinyimwa kibali cha kuchakata na kusambaza taarifa za kitakwimu jambo ambalo ni kinyume na Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, ibara ya 13(6)(a) inayotoa haki ya kukata rufaa.

1.3. Usambazaji wa takwimu rasmi

Sheria inaipa NBS mamlaka ya kutoa vibali vya kufanya utafiti, kuusimamia na kuidhinisha matokeo ya utafiti kabla ya kusambazwa kwa mujibu wa kifungu cha 24 A na B.

i. Mahitaji haya ya vibali zaidi ya mara moja yanaongeza urasimu na gharama za uendeshaji ikiwemo muda na fedha.

ii. Utaratibu wa vibali zaidi ya mara moja pia unaminya uhuru na haki ya kutoa matokeo huru kwa kuwa Ofisi ya Takwimu kutokana na mamlaka iliyonayo, huenda ikasita kuidhinisha takwimu ambazo zitatofautiana na zile za Ofisi ya Taifa ya Takwimu.

1.4. Makosa na adhabu

Kifungu cha 37(4) kinaainisha makosa na kutoa adhabu zisizokuwa na ukomo. Hii ni kinyume na nadharia ya misingi ya utoaji adhabu. Hata hivyo, ingawa sheria hii imetungwa kwa ajili ya takwimu rasmi zinazoandaliwa na kurasimishwa na NBS lakini sheria inatoa adhabu kwa takwimu zote rasmi na zisizo rasmi.

2. Mapendekezo

Kwa kuzingatia Katiba ya Jamuhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977 ibara ya 18 inayowapa wananchi haki ya kutafuta, kupata na kusambaza taarifa, na umuhimu wa takwimu katika maendeleo ya nchi yetu, tunapendekeza sheria ya takwimu ifanyiwe marekebisho kama ifuatavyo;

2.1. Makosa na adhabu chini ya sheria hii yajikite katika kusimamia mchakato mzima wa upatikanaji na usambazaji wa takwimu rasmi na sio takwimu zote kwani makosa na adhabu zinazohusiana na upotoshaji wa taarifa nyingine unashughulikiwa na sheria ya kanuni ya adhabu Sura ya 16 na sheria nyingine.

2.2 Sheria itambue uwepo wa taasisi na wadau wanaoandaa takwimu huru ambazo ni mbadala wa takwimu rasmi ili kuwezesha kuwepo kwa mijadala hai na chanya kwa maendeleo ya taifa letu.

2.3 Kwakuwa sheria imetoa tafsiri ya “takwimu rasmi” ni vema pia, itoe tafsiri ya neno “takwimu zisizo rasmi” na kuweka mipaka iliyo wazi baina ya maneno hayo.

2.4 Sheria iondoe sharti la kuomba vibali zaidi ya mara moja kwenye kuandaa, kukusanya na kusambaza takwimu rasmi.

2.5 Kifungu cha 37(4) kinachohusu adhabu kinahitaji kufanyiwa marekebisho yafuatayo;

i. Sheria iweke ukomo wa adhabu ili iendane na nadharia ya misingi ya kutoa adhabu na kuepusha uwezekano wa utoaji wa adhabu kinyume na haki za binadamu.

ii. Kuondoa takwimu zisizo rasmi kwenye adhabu kwani sheria hii inahusu takwimu rasmi.

2.6Sheria iongeze kifungu kinachowawezesha wadau kukata rufaa pale ambapo maombi yao ya vibali yamekataliwa na hawakuridhika na maamuzi ya Ofisi ya Takwimu, sheria ielekeze NBS kutoa sababu za kutokutoa vibali kwa muombaji.

3. Hitimisho

Sisi tunaamini kuwa, uhuru wa kupata na kusambaza taarifa ni nguzo muhimu katika kuchochea ushiriki wa wananchi na wadau katika maendeleo ya nchi.

Katika hoja yetu tumeainisha maeneo yanayohitaji maboresho na kutoa mapendekezo yenye lengo la kuboresha Sheria ya Takwimu Namba 9 ya mwaka 2015 ambayo tunaamini Serikali itayashughulikia.

Ikumbukwe kwamba, sheria hii pamoja na umuhimu wake, inaathiri upatikanaji na usambazaji wa takwimu. Kuendelea kwake kutumika bila marekebisho, kunaathiri shughuli za maendeleo na kijamii hususan shughuli za AZAKI.

Kwa msingi huu, tunaiomba Serikali iyazingatie maoni yetu na kuchukua hatua stahiki katika kurekebisha sheria hii ili kuhakikisha misingi ya Utawala Bora inazingatiwa kama ilivyoainishwa kwenye Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977 ambayo ni sheria mama.

Imeandaliwa na kutolewa na;Wanachama wa Policy Forum kwa kushirikiana na, Twaweza na TAMWA. Na Kuwasilishwa na;Japhet Makongo - Mwenyekiti wa Mtandao wa Policy Forum

5, Disemba, 2018.

 

Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU) imesema imefurahishwa na kampeni ya Policy Forum iitwayo Stop the Bleeding ambayo inahusu udhibiti wa upotevu wa fedha za Umma kupitia njia haramu zikiwemo utakatishaji wa fedha na ukwepaji kodi. Hayo yamesemwa Novemba 11, 2018 Jijini Dodoma na Mkurugenzi Mkuu wa TAKUKURU Diwani Athumani alipokuwa akiongea na Wabunge wa Bunge Tanzania Wanaopamba na Rushwa (APNAC).

Mkurugenzi huyo alieleza kuwa katika kampeni ya Policy Forum inaelezea vizuri namna rushwa inavyochangia utakatishaji wa fedha pamoja na ukwepiji wa kodi ambapo inaonekana kuwa Afrika inapoteza takribani Dola za Kimarekani Bilioni 80 kwa mwaka kutokana na utakatishaji wa fedha. Alieleza kuwa mikakati mingi ya kukomesha biashara hiyo haramamu inahusisha utungaji wa sheria imara na ushirikiano lakini vitendo vya rushwa vinaweza kuwafanya baadhi ya Wabunge kutumiwa na baadhi ya vikundi ili kupitisha sheria mbovu kwa maslahi yao binafsi. Alisisitiza kuwa  “Wabunge wanapaswa kuwa mabalozi katika kuzuia na kupambana na rushwa ili kusimamia vizuri bajeti inayopitishwa na Bunge pamoja na mapato ya nchi”.

Katika hotuba yake mkurugenozi wa TAKUKURU alitilia mkazo kuwa mapambano dhidi ya rushwa nchini siyo agenda ngeni; ni tatizo la kihistoria na kidunia ambapo mikakati inabadilika kutokana na mabadiliko ya mbinu zinazotumika kuomba na kutoa rushwa. Mfano katika semina hii ya Policy Forum mnaona jinsi makampuni au watu binafsi wanavyotakatisha na kutorosha fedha kwenda nchi zingine kwa njia haramu, sheria na mikakati nayo inapaswa kuboreshwa ili kubaini wahalifu.

Kutokana na kubadilika mbinu na teknolojia, ndiyo maana hata nyie Waheshimiwa Wabunge kila mara mnatunga sheria; Sheria hizo ni pamoja na Sheria ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Na. 11/2007 na Sheria ya Uhujumu Uchumi. Sheria hii ilitungwa kuendana na Mkataba wa Umoja wa Mataifa wa Mapambano dhidi ya rushwa wa mwaka 2003, kwa vile tatizo la rushwa ni la kikanda na kidunia ndiyo maana mmekuwa na mtandao huu wa APNAC, alisisitiza Athumani.

Katika kuelezea uhusiano baina ya TAKUKURU, APNAC na Policy Forum, Diwani Athumani alieleza kuwa  “tumekuwa na uhusiano wa muda mrefu na tunaomba muendelee kuipigania TAKUKURU na Serikali eneo la mapambano dhidi ya rushwa. Ushirikiano si wa bahati mbaya, hata Mkakati wa Taifa Dhidi ya Rushwa Awamu ya Tatu (NACSAP III) 2017/2022 umesisitiza umuhimu wa wadau mbalimbali katika vita dhidi ya rushwa”.

Akitaja mafanikio ya TAKUKURU katika kupambana na Rushwa, Mkurugenzi huyo alifafanua kwamba tathmini ya tafiti mbalimbali za kupima kiwango cha rushwa zilizofanywa na vyombo vya ndani na nje ya nchi zinaonyesha kuwa Tanzania imepiga hatua ifuatavyo:- Mo Ibrahim Index on African Governance, 2016 imeiweka Tanzania kwenye nafasi ya 17 kati ya nchi 54 barani Afrika kwa utawala ulio bora kwa kupata maksi 57.5% ikilinganishwa na nafasi ya 18 na maksi 56.7% ya mwaka 2014. Transparency International Corruption Preception Index, 2017 imeiweka Tanzania kwenye nafasi ya 103 kati ya nchi 180 duniani kwa kiwango cha rushwa na kupata maksi 36% ikilinganishwa na nafasi ya 119 na maksi 31% za mwaka 2014. Utafiti uliofanywa na Taasisi ya ndani ya nchi wa TWAWEZA, 2017 umeonesha zaidi ya asilimia 80 (80%) ya wananchi wa Tanzania waliohojiwa na watafiti wanamaoni kwamba rushwa nchini mwetu imepungua. Utafiti mwingine wa Taasisi ya ndani ya nchi ya REPOA,2017 umeonesha wananchi 7 kati ya 10 (71%) ya waliohojiwa walisema ushiriki wa Serikali katika mapambano dhidi ya rushwa ni mzuri, imani hiyo ikiongezeka kutoka asilimia 37 ya kwenye matokeo yaliyotolewa mwaka 2014/15.

Bosi huyo wa TAKUKURU alisisitiza kwamba kwa kuwa kampeni ya Policy Forum ina lengo la kudhibiti upotevu wa fedha za umma zinazotoroshwa nje ya nchi, ni vizuri pia tujue kuwa, hata ndani ya nchi kuna wizi mkubwa unafanyika kutokana na vitendo vya rushwa. Nina mfano hai ambapo TAKUKURU imefanya na inaendelea kufanya uchunguzi wa wizi wa Tshs. 5,876,680,677.74 uliofanyika mwaka 2008 katika makampuni (yamehifadhiwa kwa sababu maalumu) yanayofanya kazi Tanzania.

Tanzania imesaini mikataba mingi ya kupambana na rushwa na ni mwanachama wa Jumuiya kama vile Mkataba wa Kimataifa wa Kupambana na Rushwa (United Nations Convention Against Corruption-UNCAC), Mkataba wa Mapambano dhidi ya Rushwa Afrika (African Union Convention on Preventing and Combating Corruption), Nchi Zilizoko Chini ya Jumuiya ya Madola, Nchi za ukanda wa Kusini mwa Afrika (Southern African Forum Against Corruption (SAFAC) na Shirikisho la Mamlaka za Kuzuia na Kupambana na Rushwa Afrika Mashariki (East African Association of Anti-Corruption Authorities- EAAACA).

 

Mwaka 2018 Policy Forum (PF) mtandao wa asasi zaidi ya 70 zilizosajiliwa Tanzania ilichapisha utafiti unaohusu mikataba ya utozaji kodi mara mbili (Double Taxation Agreements - DTAs) kati ya Tanzania na Afrika Kusini na Tanzania na India. Makala hii ni tafsiri ya muhtasari wa utafiti huo ambao ulitumika kwenye kikao cha pamoja na Wabunge wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ambao wapo kwenye Mtandao wa Kupambana na Rushwa (APNAC) mnamo Novemba 8, 2018 Jijini Dodoma.

 

Tanzania ina mikataba tisa ya utozaji kodi mara mbili na nchi zifuatazo: Zambia (1968), Italia (1973), Denmark (1976), Finland (1976), Norway (1976), Sweden (1976), India (1979), Canada (1995) na Afrika Kusini (2005). Tanzania hivi sasa inajadiliana kuhusu DTAs na Uholanzi, Uingereza, Falme za Kiarabu, Mauritius, Kuwait, Iran na China bila kuwa na sera ya majadiliano inayoeleweka kwa umma au iliyochunguzwa kwa makini kidemokrasia. Kwa nyongeza, Tanzania ina mikataba ya uwekezaji wa nchi mbili na nchi kumi na tisa na mikataba mingine saba ya uwekezaji na kanda za kiuchumi. 

 

Mkataba wa mwisho kati ya Tanzania na India wa utozaji kodi mara mbili ulitiwa sahihi tarehe 1 Januari 1979 Dar es Salaam. Mkataba huu unahusu kodi ya mapato inayotozwa kwa niaba ya nchi inayoingia kwenye mkataba au vitengo vyake vya kisiasa au mamlaka za mitaa, bila kujali jinsi kodi hizo zinavyotozwa.

 

Mkataba kati ya Tanzania na Afrika Kusini wa utozaji kodi mara mbili ulitiwa sahihi tarehe 15 Juni 2007.

Taarifa hii inaonesha matokeo ya utafiti  kwa vipengele vikuu vitatu: Mapitio makini ya  mikataba  ya utozaji kodi mara mbili (DTAs) iliyotiwa sahihi baina ya Tanzania na India pia kati ya Tanzania na   Afrika Kusini; uchambuzi kuhusu hatari  zinaletwa na mikataba hiyoi zinazohusu ugharimiaji wa maendeleo nchini Tanzania; na mapendekezo ya kisera na mambo muhimu ambayo Tanzania inahitaji kuyaingiza wakati wa majadiliano au marudio ya majadiliano ya mikataba hiyo. 

Utafiti huu ulifanyika kwa msaada wa taarifa zilizotokana na modeli za majadiliano ya DTAs ambazo kwa kawaida hutumika ulimwenguni kote ambazo ni pamoja na modeli ya OECD, modeli ya UN, na modeli ya mkataba wa ATAF.

Matokeo muhimu ya utafiti huu ni kama ifuatavyo:

  1. Umuhimu wa uwepo wa ubia wa kibiashara: Nchi zote mbili, Afrika Kusini na India ni wabia wakuu wa kibiashara na Tanzania kwa hiyo DTAs zilizopo zina vidokezi vya hatari kwa msingi wa kodi ya Tanzania;
  2. Pale ambapo nchi zilizo na nguvu za kiuchumi zinaingia katika DTAs na nchi iliyo dhaifu kiuchumi kuna uwiano usio sawa kifedha na upungufu wa nguvu ya majadiliano katika mvutano kuhusu kodi kwa upande wa nchi iliyo dhaifu kiuchumi.

Hatari zilizobainika katika mikataba ya kuepuka utozaji kodi marambili zinajumuisha:

 

  1. Vipengele vya mikataba ya kodi vinaweza kuwa kinyume na sheria za kodi za ndani ya nchi;
  2. Modeli ya OECD inapendelea nchi zinazopeleka mitaji nje ya nchi kuliko zile zinazotegemea mitaji kutoka nje;
  3. Chini ya Modeli ya OECD baadhi ya mapato na mitaji inaweza kukatwa kodi katika nchi ya makazi ya mlipa kodi pekee;
  4. Kipengele cha uhakika wa wawekezaji kuhusu haki za utozaji kodi baina ya wahusika wanaoingia kwenye mkataba hakijawekwa wazi;
  5. Mikataba ya kuepuka utozaji kodi marambili haiwasaidii wawekezaji kutathmini kwa urahisi kiasi cha kodi watakayohitajika kulipa kwa shughuli zao za uchumi;
  6. Mikataba ya kuepuka utozaji kodi marambili haina motisha ya ziada kwa kampuni za nje kufanya shughuli za biashara Tanzania au kwa kampuni za Tanzania kufanya shughuli za biashara nje ya nchi;
  7. Kanuni zisizo rafiki kuhusu kodi ya faida ya kimtaji na kanuni dhidi ya ukiukaji wa mikataba zinaweza kuingizwa ndani ya mikataba ya kuepuka utozaji kodi marambili.

Hatari kuu tatu  kwa mtazamo wa haki za ki-kodi  

  1. Kwanza, mikataba ya kimataifa ya kodi imeleta ulimwenguni kote hali ya kutotoza kodi mara mbili -  ambapo mapato hayalipiwi kodi popote hivyo kuleta mmomonyoko wa misingi ya kodi. 
  2. Pili, DTAs huunda hali ya sintofahamu kwamba ni mamlaka ipi kisheria ina haki ya kutoza kodi.  Je ni chanzo cha mapato (yaani yule ambaye ni mwenyeji wa uwekezaji wa ndani) au mamlaka ya kisheria ambapo mwekezaji anaishi: nchi iliyotoka mtaji? 
  3. Tatu, DTAs huunda changamoto kuhusu jinsi taarifa za kutosha zinavyoweza kutawanywa yaani wahusika kubadilishana taarifa ili kuruhusu mamlaka za kodi kupata taarifa wanazohitaji.
  •  Baadhi ya changamoto zilizoshuhudiwa katika utafiti wa DTAs:

-     Uhamishaji wa faida nje ya nchi zinazoendelea kunaweza kuwa na matokeo hasi katika  uwezekano wao wa kupata maendeleo endelevu. 

      -     Nchi zinazoendelea ikiwa ni pamoja na Tanzania mara nyingi hazijajizatiti kushughulikia mlolongo wa mbinu nyingi na ngumu za kuepuka kodi zinazotumiwa na       miji iliyoko ufukweni. Kadiri uwekezaji unavyopitia miji ya ufukweni ndivyo faida inayoweza kutozwa kodi inavyopungua.

      -     Kuna taarifa chache sana za kuthibitisha kwamba kuna uhusiano wa moja kwa moja kati ya DTAs na utendaji wa kiuchumi wa mataifa husika. 

  • Ili kurekebisha maeneo ambayo hayakuwa sawa katika utafiti huu wa DTAs ajenda zifuatazo za kisera zinapendekezwa:
  1. Ajenda ya Kiutendaji ya Addis Ababa (AAAA) ya Mkutano wa Tatu wa Kimataifa wa Fedha kwa ajili ya Maendeleo (Addis Ababa, 13 – 16 Julai 2015)  unatoa mfumo mpya wa kugharamia maendeleo endelevu kwa kupangilia mtiririko wa fedha na sera ili viende  sambamba na  vipaumbele vya kiuchumi, kijamii, na kimazingira. Kama ilivyoainishwa katika AAAA, nchi zinahitaji kuimarisha usimamizi wa kodi, kutekeleza sera za kuzalisha rasilimali zaidi, na kupiga vita rushwa na usafirishaji haramu wa fedha.
  2. Ili kuhakikisha kwamba wawekezaji wananufaika na siyo serikali ya nyumbani, nchi nyingi zinazoendelea husisitiza kuwa na ibara ya “ubishani wa kodi” katika mikataba ya kodi na nchi zilizoendelea.
  3. Inapendekezwa kwamba modeli ya nchi yeyote inapaswa iingize mambo ya msingi yaliyomo katika modeli ya Umoja wa Mataifa (UN). Utafiti wa nchi za Afrika ya Mashariki unaonesha mikataba ya kuamini / tumaini, lakini baadhi ya mamlaka za kisheria zimeweza kubaki na haki zaidi katika utozaji kodi kuliko wengine kutokana na kutegemea zaidi katika mbinu zinazotumika katika modeli ya UN.

Ripoti ya Policy Forum inatoa mapendekezo yafuatayo:

 

1. Mikataba mingi ya utozaji kodi marambili iliyopo sasa imepitwa na wakati, hivyo inahitaji kufanyiwa marekebisho kwa manufaa ya Watanzania;

2. Epuka motisha za kikodi: Mwezi Juni 2012, taarifa ilikadiria kuwa Tanzania ni moja ya nchi maskini zaidi duniani na inapoteza karibu Dola za Marekani bilioni 1 ya mapato ya kodi kila mwaka kutokana hasa na ukwepaji kodi, utoroshaji wa fedha, na motisha za kodi;

3. Tanzania inapaswa kufanya uchambuzi wa viwango vya DTAs zote na kulinganisha na vile vya mwekezaji wa ndani. Uchambuzi wa kina utaonesha misingi ya hivyo viwango pamoja na matokeo na vidokezi vyake kwa Tanzania;

4. Majadiliano ya DTA yanapaswa yaendeshwe chini ya mwongozo wa  Mikataba Huru ya Kibiashara ya kikanda au ya kibara kama vile NAFTA, SADC, EAC, au  hati ya awali ya ASEAN  ambazo madhumuni yake ni kuimarisha  majadiliano  ya kikanda wakati wa majadiliano ya biashara za  kimataifa;  

5. Ingawa Afrika Kusini na India ni watia sahihi wa MLI (zana ya kimataifa inayotumika katika majadiliano ya mikataba ya kodi) ambayo wanatumia katika majadiliano ya mikataba ya kodi, Tanzania siyo mtia sahihi. Kwa kuwa mikataba mingine mipya bado inafikiriwa na MLI bado iko wazi kwa sahihi za ziada kuna hitaji la Tanzania kutia sahihi MLI ili iwe katika mlingano ulio sawa.

 

 

 

 

“Kufanikiwa Kuwa na Serikali Yenye Uwazi Kunahitaji Nchi Iweke Mifumo na Mipango Inayohitaji Kuakisiwa Katika Sera, Sheria na Taasisi za Taifa.” Jakaya Kikwete, 2013

Usuli

Mikataba inayoingiwa kati ya mataifa yenye utajiri wa rasilimali na makampuni ya kimataifa ni ya muhimu kwa kuwa inaeleza waziwazi, wajibu, manufaa, haki  na usalama katika  uwekezaji kwenye mafuta, gesi na uchimbaji madini. Kwa miongo mingi sasa, Uwazi, Uingiaji, Usimamizi na Upatikanaji wa Mikataba na Taarifa katika Sekta ya Madini, Mafuta na Gesi nchini Tanzania umebaki kuwa ni changamoto. Hali hii inazuia wananchi wasiweze kupata taarifa sahihi, na kwa wakati, hili linapunguza hali ya kujiona kuwa ni wamiliki wa rasilimali zao na kunapunguza shauku na uwezo wa kushiriki kikamilifu katika majadiliano na maamuzi kuhusu usimamiaji wa rasilimali za umma. Kuna tofauti kati ya Uwazi wa Mikataba na Uwazi, Uingiaji, Usimamizi na Upatikanaji wa Mikataba na Taarifa katika Sekta ya Madini, Mafuta na Gesi. Uwazi wa Mikataba ni uwekaji na upatikanaji rahisi wa mikataba inayohusu rasilimali za umma iliyoingiwa kati ya serikali na makampuni. Uwazi, Uingiaji, Usimamizi na Upatikanaji wa Mikataba na Taarifa katika Sekta ya Madini, Mafuta na Gesi ni kuhusu kuufanya mchakato wote wa utayarishaji wa mikataba kuwa wazi, wa haki, na wenye ufanisi: tokea hatua za upangaji, utoaji wa zabuni, ugawaji linganifu, na utoaji wa mikataba hadi utekelezaji.

Wajibu wa Watunga Sera na Wananchi

Watunga sera na Wananchi wanawajibu wa kufanikisha suala la Uwazi, Uingiaji, Usimamizi na Upatikanaji wa Mikataba na Taarifa katika Sekta ya Madini, Mafuta na Gesi.

Watunga sera wana wajibu ufuatao:

  • Kupigania upatikanaji wa sheria au Ibara mahususi inayohusiana na Uwekaji Wazi wa mwenendo waUpatikanaji wa Mikataba;
  • Kuanzisha jopo la watunga sera (hasa wabunge) litakalojikita katika masuala ya mikataba;
  • Kujenga mahusiano na waandishi wa habari ili kuinua uelewa wa umma kuhusu Uwekaji Wazi wa mwenendo waUpatikanaji wa Mikataba na kuonyesha maeneo ambapo mchakato unaweza kuboreshwa;
  • Kufanya kazi kwa pamoja na AZAKI zinazojihusisha na masuala ya Uwekaji Wazi wa mwenendo waUpatikanaji wa Mikataba na uziduaji;

Wananchi wanawajibu ufuatao:

  • Kudai taarifa kuhusu utayarishaji wa mikataba ya umma; muundo wa uendeshaji shughuli, mapato, tathmini ya matokeo kwa mazingira na mgawanyo wa mapato.
  • Kushiriki kikamilifu katika majadiliano na maamuzi yanayofanywa kwenye sekta ya madini, mafuta na gesi

Usimamizi na Utoaji wa Mikataba Nchini

Taasisi kuu inayowajibika kwa viwango na taratibu za ununuzi wa umma na inayofuatilia mashirika/taasisi za ununuzi wa umma kama zinafuata kanuni zilizowekwa ni Mamlaka ya Udhibiti wa Manunuzi ya Umma (PPRA).  Shirika la Huduma za Manunuzi ya Serikali (GPSA) hufanya ununuzi wa jumla kwa makadirio ya mahitaji ya taifa kwa lengo la kuuza tena kwa taasisi za serikali na zisizo za kiserikali. GPSA huchapisha data za manunuzi katika tovuti yake kwa muundo wa data za wazi.

Serikali imekuwa ikisimamia utekelezaji wa viwango na taratibu za manunuzi ya umma lakini, hakuna mpango ulio wazi wa kuhakikisha kuna Uwazi, Uingiaji, Usimamizi na Upatikanaji wa Mikataba na Taarifa katika Sekta ya Madini, Mafuta na Gesi

Mfumo wa kisheria unaoongoza PPRA hautoshelezi. Marekebisho ya sheria ya Manunuzi ya Umma ya mwaka 2016, yana madhumuni ya kushughulikia mapengo ya kisheria ikiwa ni pamoja na uwepo wa shahidi wakati wa kutia sahihi mikataba, na kwa vyombo/taasisi husika kutoa taarifa za manunuzi kwa njia ya kielektroniki (inapowezekana) au kwa mkono.  Sheria ya Manunuzi ya Umma ya 2016, inatakiwa iguse na maeneo mengine zaidi ya kuwa na shahidi, inatakiwa igusie pia suala la Uwazi, Uingiaji, Usimamizi na Upatikanaji wa Mikataba na Taarifa katika Sekta ya Madini, Mafuta na Gesi. Sheria nyingine zinazozungumzia upatikanaji wa taarifa zinazohodhiwa na serikali ni pamoja na Sheria ya Huduma ya Vyombo vya Habari na Sheria ya Haki ya Kupata Taarifa, 2016 ambazo hutoa haki kwa wananchi kupata taarifa. Sheria hizi hazijagusia suala la Uwazi, Uingiaji, Usimamizi na Upatikanaji wa Mikataba na Taarifa katika Sekta ya Madini, Mafuta na Gesi

Umuhimu wa Uwazi, Uingiaji, Usimamizi na Upatikanaji wa Mikataba na Taarifa katika Sekta ya Madini, Mafuta na Gesi

Tanzania iliridhia mpango wa EITI mwaka 2012, sheria ya utekelezaji wa mpango huo ilisainiwa mwaka 2015. Mpango huo una lengo la kuongeza uwazi na uwajibikaji katika sekta ya uziduaji nchini na unawezesha wadau, hasa watunga sera kufuatilia usimamizi wa sekta ya uziduaji hasa kuhusu mapato na kodi inayolipwa na makampuni yanayofanya shughuli za uziduaji. Tangu utekelezaji wa EITI, Tanzania bado haijaweza kutimiza lengo la Uwazi wa Mikataba wala Uwazi, Uingiaji, Usimamizi na Upatikanaji wa Mikataba na Taarifa katika Sekta ya Madini, Mafuta na Gesi.

Serikali iliyo wazi na yenye kuwajibika huwezesha wananchi kushiriki kikamilifu katika mchakato wa utoaji maamuzi na kutoa mchango chanya katika mapato yanayozalishwa. Hili linawezekana kufaulu pale tu mipango ya uwekezaji ya serikali itaendeshwa kwa uwazi na wananchi na wadau husika kuweza kuchunguza kwa umakini.

Matakwa ya umma ni kuelewa jinsi rasilimali zao zinavyogawanywa na kutumiwa. Ni muhimu wananchi kupashwa taarifa kuhusu utayarishaji wa mikataba ya umma; muundo wa uendeshaji shughuli, mapato, tathmini ya matokeo kwa mazingira, mgawanyo wa mapato, na ushiriki wa wananchi.  Kwa sababu hii, Uwazi, Uingiaji, Usimamizi na Upatikanaji wa Mikataba na Taarifa katika Sekta ya Madini, Mafuta na Gesi ni hatua muhimu kwa serikali iliyo wazi.

 

Ufanisi wa mfumo wowote ule wa kukusanya kodi za majengo unahitaji ushirikiano imara kati ya Mamlaka ya Ukusanyaji wa Kodi na Halmashauri za Miji/Majiji. Aidha, ni budi kuwepo na mgawanyo ulio wazi na bayana wa majukumu na madaraka ya mamlaka hizo. Katika miaka kumi iliyopita mfumo wa kukusanya kodi ya majengo katika Tanzania umekuwa ukibadilika mara kwa mara kati ya mfumo wa kugatua madaraka kwa Mamlaka za Serikali za Mitaa na Mfumo wa kukusanya kodi hiyo moja kwa moja kwa kutumia Mamlaka ya Ukusanyaji Kodi ya Serikaali Kuu. Andiko hili linachambua uzoefu uliopatikana kutokana na mifumo hiyo miwili ya ukusanyaji wa kodi ya majengo. Soma zaidi

Pages

Marejeo ya Mkukuta

Social Media

We are on Facebook!


drupal hit counter